चालू घडामोडी – 10 नोव्हेंबर 2026

10 नोव्हेंबर 2026

अर्थव्यवस्था

PLFS तिमाही बुलेटिन (जुलै–सप्टेंबर 2026)

NSO (MoSPI) चे बुलेटिन — 15+ वयोगटासाठी श्रमशक्ती सहभाग दर (LFPR) 55.5% (गतवर्षी याच तिमाहीत 55.1%); बेरोजगारी दर 5.1%.
या तिमाहीत ≈57.9 कोटी व्यक्ती रोजगारात; ग्रामीण रोजगारात शेतीचा वाटा 56.7% (एप्रिल–जून: 52.9%).
ग्रामीण व शहरी दोन्ही भाग समाविष्ट असलेले हे मालिकेतील 6 वे तिमाही बुलेटिन.

★ परीक्षा मुद्दा: PLFS — LFPR 55.5%, UR 5.1%; NSO.

कोळसा/लिग्नाइट गॅसिफिकेशन योजना — तिसरी फेरी सुरू

योजनेचा खर्च ₹37,500 कोटी (मंत्रिमंडळ मंजुरी 13 मे 2026); फेरी-3 — 10 नोव्हें. 2026 ते 11 जानेवारी 2027.
फेरी-2 मध्ये दोन्ही अर्ज NTPC चे — युरिया व मिथेनॉल + DME; लक्ष्य — 2030 पर्यंत 100 दशलक्ष टन कोळसा गॅसिफिकेशन.

★ परीक्षा मुद्दा: गॅसिफिकेशन — ₹37,500 कोटी; 100 MT (2030).

वैद्यकीय उपकरणांसाठी PLI 2.0 — ₹2,700 कोटी

औषधनिर्माण विभागाकडून नव्याने अर्ज मागवले; योजना 2035-36 पर्यंत वाढवली; 4 लक्ष्य विभाग.
नव्या फेरीत किमान विक्री मर्यादेची अट रद्द, किमान गुंतवणूक अटही कमी.

बेटांवरील मत्स्यव्यवसाय — ब्लू इकॉनॉमीचा आधार

लक्षद्वीप व अंदमान-निकोबार मिळून भारताच्या EEZ (≈24 लाख चौ. किमी) पैकी सुमारे 40%.
PMMSY अंतर्गत लक्षद्वीपसाठी ₹175 कोटी, अंदमान-निकोबारसाठी ₹218 कोटी; लक्षद्वीप — समर्पित सीवीड (समुद्री शैवाल) क्लस्टर; मुख्य भर — टूना उत्पादन.
2025-26 मध्ये सागरी अन्न निर्यात ≈₹73,890 कोटी.

★ परीक्षा मुद्दा: EEZ 40% — लक्षद्वीप + A&N; सीवीड क्लस्टर — लक्षद्वीप.

राष्ट्रीय घडामोडी

दिल्लीत यमुनेवर पहिली मनोरंजन क्रूझ सेवा (NW-110)

केंद्रीय मंत्री सर्वानंद सोनोवाल व मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांच्या हस्ते सोनिया विहार येथे उद्घाटन; मार्ग — सोनिया विहार ते जगतपूर (≈6 किमी फेरी).
यमुना — राष्ट्रीय जलमार्ग-110 (राष्ट्रीय जलमार्ग कायदा, 2016); विकसक — IWAI; 30 आसनी विद्युत नौका.
जगातील सर्वात लांब नदी क्रूझ (लिम्का बुक) — MV गंगा विलास (3,200+ किमी).

★ परीक्षा मुद्दा: यमुना — NW-110; IWAI; MV गंगा विलास.

नवीन AIIMS — 6 कोटींहून अधिक OPD

PM स्वास्थ्य सुरक्षा योजना (PMSSY) अंतर्गत 22 नवीन AIIMS मंजूर; 2021-22 पासून 6.01 कोटी OPD सल्ले.

राष्ट्रपतींचे IPS प्रशिक्षणार्थींना मार्गदर्शन

IPS 78 RR (2025 बॅच) प्रशिक्षणार्थी राष्ट्रपती भवनात; डीपफेक व सायबर गुन्ह्यांचा धोका, उपेक्षितांप्रति संवेदनशीलता यावर भर.

DRI च्या कारवाया — ई-सिगारेट, हस्तिदंत, अमली पदार्थ

JNPT (महाराष्ट्र) येथे ‘मॉप रॉड’ नावाखाली 13,000 ई-सिगारेट (₹4 कोटींहून अधिक) जप्त — ई-सिगारेट बंदी कायदा, 2019.
आसाम (सोनापूर टोल) — 2 हस्तिदंत (3.7 किलो) — वन्यजीव संरक्षण कायदा, 1972; भोपाळ — 6.642 किलो ॲम्फेटामाइन — NDPS कायदा, 1985; कोलकाता विमानतळ — ≈₹3.1 कोटी परकीय चलन.

SC/ST उद्योजकांकडून 4% सार्वजनिक खरेदी

MSME मंत्रालयाची 30 CPSEs सोबत बैठक — SC/ST सूक्ष्म व लघु उद्योगांकडून 4% अनिवार्य खरेदी; राष्ट्रीय SC-ST हब व GeM पोर्टलचा वापर.

★ परीक्षा मुद्दा: SC/ST MSE — 4% खरेदी.

UPSC — CDS (I) 2026 अंतिम निकाल

संयुक्त संरक्षण सेवा परीक्षा (I), 2026 — गुणवत्ता यादीत 243 उमेदवार.

विज्ञान, पर्यावरण व कृषी

COP31 — अंताल्या (तुर्किये) येथे भारताची भूमिका

UNFCCC ची 31 वी परिषद — अंताल्या, तुर्किये (9 ते 20 नोव्हें.); COP31 अध्यक्ष — मुरात कुरुम (तुर्किये), वाटाघाटी अध्यक्ष — ख्रिस बोवेन (ऑस्ट्रेलिया).
भारताचा भर — समता, CBDR-RC तत्त्व; विकसित देशांनी पॅरिस कराराच्या कलम 9.1 नुसार हवामान वित्त द्यावे; भारत — G77+चीन, LMDC व BASIC गटांच्या निवेदनांशी सहमत.
यजमानांची संकल्पना — ‘COP of Implementation’ (संवाद, सहमती, कृती).

★ परीक्षा मुद्दा: COP31 — अंताल्या; कलम 9.1; CBDR-RC.

पृथ्वी विज्ञान परिषद — MATSYA-6000 चा आढावा

डॉ. जितेंद्र सिंह यांच्या अध्यक्षतेखाली ESSC ची दुसरी बैठक — डीप ओशन मिशन, MATSYA-6000 (समुद्रयान) व मिशन मौसम यांचा आढावा.

BRIC चा 3 रा स्थापना दिवस — जैवअर्थव्यवस्था $195 अब्ज

Biotechnology Research and Innovation Council (BRIC) — भारताची जैवअर्थव्यवस्था $10 अब्ज वरून $195 अब्जहून अधिक; भारत–UK जैवउत्पादन सहकार्य इरादापत्र (LoI).

ओडिशा — श्री अन्न (मिलेट) आराखडा

भुवनेश्वर येथे राष्ट्रीय कार्यक्रम; ओडिशा श्री अन्न अभियान — 2047 पर्यंत 5 लाख हेक्टर क्षेत्र व 8 लाख मे. टन उत्पादनाचे लक्ष्य.

महाराष्ट्र

नॉन-क्रिमीलेअर प्रमाणपत्र — फक्त तक्रार आल्यासच पडताळणी

सरळसेवेने नियुक्त अधिकारी-कर्मचाऱ्यांच्या नॉन-क्रिमीलेअर प्रमाणपत्राची वैधता पडताळणी आता फक्त आक्षेप/तक्रार आल्यासच; सरसकट पडताळणी नाही.
इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाचे शुद्धिपत्रक; VJ, NT, OBC, SBC, आरक्षणलाभार्थी खुल्या प्रवर्गातील महिला, EWS व SEBC (मराठा) उमेदवारांना लागू.

क्रीडा

अनुज श्रीवात्री — भारताचा 100 वा बुद्धिबळ ग्रँडमास्टर

अनुज श्रीवात्री यांना GM किताब — भारताचे ग्रँडमास्टर्स 100; पंतप्रधानांकडून अभिनंदन.
भारताचे पहिले GM — विश्वनाथन आनंद (1988).

★ परीक्षा मुद्दा: 100 वा GM — अनुज श्रीवात्री; पहिला — आनंद (1988).

भारत–न्यूझीलंड तिसरा वनडे पावसामुळे रद्द

हॅमिल्टन (सेडन पार्क) — एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द; भारत मालिकेत 2-0 ने आघाडीवर — मालिका गमावू शकत नाही.
न्यूझीलंडची घरच्या मैदानावरील सलग 11 द्विपक्षीय वनडे मालिका विजयांची मालिका खंडित; उर्वरित 2 सामने — माउंट माउंगानुई (13 व 15 नोव्हें.).

झटपट उजळणी

मुद्दा	उत्तर
PLFS (जुलै–सप्टें. 2026)	LFPR 55.5%; UR 5.1%
कोळसा गॅसिफिकेशन	₹37,500 कोटी; फेरी-3 — 11 जाने. 2027 पर्यंत
PLI वैद्यकीय उपकरणे	₹2,700 कोटी; 2035-36 पर्यंत
यमुना क्रूझ	NW-110; सोनिया विहार–जगतपूर
नवीन AIIMS	22; 6.01 कोटी OPD
COP31	अंताल्या, तुर्किये; 9–20 नोव्हें.
जैवअर्थव्यवस्था	$195 अब्ज+
100 वा GM	अनुज श्रीवात्री
नॉन-क्रिमीलेअर	तक्रार आल्यासच पडताळणी

संदर्भ

आधार: PIB, ISRO, आकाशवाणी (newsonair), The Hindu, Indian Express, India Today. प्रश्न स्वतंत्रपणे रचलेले आहेत.