चालू घडामोडी – 6 नोव्हेंबर 2026

6 नोव्हेंबर 2026

राष्ट्रीय घडामोडी

137 कर्करोगविरोधी औषधांच्या व्यापार नफ्यावर मर्यादा

NPPA ने 137 बिगर-अनुसूचित कर्करोगविरोधी औषधांचा व्यापार नफा (trade margin) 30% पर्यंत मर्यादित केला; सुधारित MRP 9 नोव्हेंबर 2026 पासून.
रुग्णांची वार्षिक बचत ≈₹3,502.31 कोटी; किंमती तपासण्यासाठी ‘Pharma Sahi Daam’ ॲप.

★ परीक्षा मुद्दा: NPPA — 137 औषधे; 30% नफा मर्यादा; Pharma Sahi Daam.

‘बालविवाह मुक्त भारत’ अभियानाची 2 वर्षे — NFHS-6 मध्ये 20.1%

20–24 वयोगटातील महिलांमध्ये बालविवाह प्रमाण NFHS-5: 23.3% → NFHS-6: 20.1%.
अभियान सुरुवात — 27 नोव्हेंबर 2024 (महिला व बालविकास मंत्रालय). कायदा — बालविवाह प्रतिबंध कायदा, 2006 (मुलगा 21, मुलगी 18 वर्षे).

★ परीक्षा मुद्दा: बालविवाह — NFHS-6: 20.1%; कायदा 2006 (21/18).

AB PM-JAY — पश्चिम बंगाल 36 वे राज्य

राष्ट्रीय आरोग्य प्राधिकरणाची (NHA) कोलकाता येथे AB PM-JAY व ABDM आढावा बैठक; पश्चिम बंगाल हे योजनेत सामील झालेले 36 वे राज्य/केंद्रशासित प्रदेश (16 ऑगस्ट 2026 पासून).

★ परीक्षा मुद्दा: PM-JAY — पश्चिम बंगाल 36 वे.

दिल्ली-NCR मध्ये GRAP स्टेज-III लागू

CAQM ने संपूर्ण NCR मध्ये GRAP स्टेज-III लागू केला; दिल्लीचा दैनिक सरासरी AQI 382 (‘अतिशय खराब’). GRAP चे 4 टप्पे असतात.

★ परीक्षा मुद्दा: GRAP — 4 टप्पे; CAQM.

NHAI — मल्टी-लेन फ्री फ्लो (MLFF) टोल प्लाझा मार्गदर्शक तत्त्वे

राष्ट्रीय महामार्गांवर अडथळारहित (barrier-less) टोल — वाहने न थांबता गॅन्ट्रीखालील कॅमेरे/FASTag वाचकांद्वारे टोल वसुली.

उत्तराखंड पोलिसांना ‘प्रेसिडेंट्स कलर’ — देशातील 16 वे दल

गृहमंत्री अमित शाह यांच्या हस्ते प्रदान; उत्तराखंड पोलीस हे सन्मान मिळवणारे 16 वे राज्य पोलीस दल. ‘प्रेसिडेंट्स कलर’ (निशान) हा सशस्त्र/पोलीस दलाला दिला जाणारा सर्वोच्च सन्मान.
उत्तराखंड स्थापना — 9 नोव्हेंबर 2000.

★ परीक्षा मुद्दा: प्रेसिडेंट्स कलर — उत्तराखंड पोलीस 16 वे.

चार देशांच्या राजदूतांची राष्ट्रपतींकडे ओळखपत्रे

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी माली, म्यानमार, मादागास्कर व इक्वेटोरियल गिनी यांच्या राजदूतांची ओळखपत्रे स्वीकारली.

महाराष्ट्र

महाराष्ट्र सहकारी संस्था (सुधारणा) अध्यादेश, 2026

राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांनी अनुच्छेद 213(1) अंतर्गत अध्यादेश जारी केला — महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, 1960 मध्ये सुधारणा.
वार्षिक उलाढाल ₹500 कोटींपेक्षा जास्त व शासकीय मदत घेणाऱ्या मोठ्या संघीय सहकारी संस्थांवर (जिल्हा मध्यवर्ती बँका वगळून) सरकार 5 सदस्य नियुक्त करू शकेल — त्यापैकी 4 तज्ज्ञांना मतदानाचा अधिकार; नामनिर्देशित शासकीय अधिकाऱ्याला मतदानाचा अधिकार नाही. पार्श्वभूमी — ‘गोकुळ’ दूध संघ वाद.

★ परीक्षा मुद्दा: अध्यादेश — अनुच्छेद 213(1); सहकार कायदा 1960.

दुष्काळग्रस्त तालुक्यांत ‘मुख्यमंत्री सहायता निधी’ कक्ष

6 नोव्हें.च्या शासन निर्णयानुसार ट्रिगर-1 अंतर्गत दुष्काळग्रस्त जाहीर झालेल्या तालुक्यांत पंचायत समिती कार्यालयात मुख्यमंत्री सहायता निधीचा तालुकास्तरीय कक्ष — रुग्णांना वैद्यकीय मदतीसाठी जिल्हा/मुंबईपर्यंत जावे लागू नये हा उद्देश.

अर्थव्यवस्था, उद्योग व कृषी

Semicon 2.0 पोर्टल सुरू; ECMS अंतर्गत 12 नवे प्रकल्प

मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी Semicon 2.0 वेब पोर्टल सुरू केले — एकूण मंजूर खर्च ₹1,27,500 कोटी (भारत सेमीकंडक्टर मिशन), 6 स्तंभ.
ECMS (इलेक्ट्रॉनिक्स घटक उत्पादन योजना) अंतर्गत आणखी 12 अर्ज मंजूर — ₹7,503 कोटी गुंतवणूक; आता एकूण 118 मंजूर अर्ज.

★ परीक्षा मुद्दा: Semicon 2.0 — ₹1,27,500 कोटी; ECMS 118 अर्ज.

OMSS (D) — तांदूळ विक्री लक्ष्य दुप्पट 50 LMT

2026-27 साठी खुल्या बाजार विक्री योजनेअंतर्गत (OMSS-D) तांदूळ विक्री लक्ष्य 25 वरून 50 लाख मे. टन.
सर्व तांदूळ/धान साठेदारांना दर शुक्रवारी Food Stock Portal वर साठा जाहीर करणे बंधनकारक — उल्लंघनास अत्यावश्यक वस्तू कायदा, 1955 अंतर्गत कारवाई.

★ परीक्षा मुद्दा: OMSS(D) — 50 LMT; अत्यावश्यक वस्तू कायदा 1955.

BharatNet — तेलंगणासाठी ₹3,189 कोटींचा करार

डिजिटल भारत निधी (DoT; पूर्वीचा USOF) व तेलंगणा सरकार यांच्यात सुधारित BharatNet करार — 12,769 ग्रामपंचायती, राज्य-नेतृत्व मॉडेल.

NFDB ची 13 वी नियामक मंडळ बैठक — मत्स्य उत्पादन 197.75 लाख टन

राष्ट्रीय मत्स्यविकास मंडळ (NFDB), हैदराबाद — अध्यक्ष केंद्रीय मंत्री राजीव रंजन (ललन) सिंह; देशाचे मत्स्य उत्पादन 197.75 लाख टन; सागरी अन्न निर्यात ≈₹70,000 कोटी.

VAJRA-SAT — लाळ्या-खुरकूत रोगाच्या (FMD) SAT-1 प्रकारासाठी राष्ट्रीय सराव

बेंगळुरू येथे ICAR-NIVEDI सोबत टेबलटॉप सराव; FMD चा विदेशी (exotic) सिरोटाइप SAT-1 देशात आल्यास त्वरित प्रतिसादासाठी पूर्वतयारी सराव.

विज्ञान व तंत्रज्ञान

Startup India व I-STEM पोर्टल्स जोडले

प्रधान वैज्ञानिक सल्लागार प्रा. अजय कुमार सूद यांच्या उपस्थितीत API एकत्रीकरण — DPIIT-मान्य स्टार्टअप्सना I-STEM वरील संशोधन सुविधा (31,540 हून अधिक उपकरणे) शोधता व मागता येतील.

IAF–IIT मद्रास — स्वदेशी हवाई सुरक्षित संप्रेषण प्रणाली

हवाई दलाच्या सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट इन्स्टिट्यूट (SDI) चा IIT मद्रास व IITM प्रवर्तक टेक्नॉलॉजीज फाउंडेशनसोबत सामंजस्य करार.

DLC मोहीम 5 — 5 दिवसांत सुमारे 40 लाख डिजिटल जीवन प्रमाणपत्रे

डॉ. जितेंद्र सिंह यांच्या हस्ते राष्ट्रीय डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र (DLC) मोहीम 5; चेहरा प्रमाणीकरणाचा (face authentication) वाटा ≈80%.

संरक्षण

‘अमिनी’ — ASW शॅलो वॉटर क्राफ्ट नौदलाकडे

GRSE, कोलकाता ने बांधलेले पाणबुडीविरोधी उथळ पाण्यातील जहाज ‘अमिनी’ नौदलाकडे सुपूर्द; 80% हून अधिक स्वदेशी घटक; किनारी भागात पाणबुडीविरोधी टेहळणी.
नाव — लक्षद्वीपमधील अमिनी बेट; जहाज 5 नोव्हें. रोजी सुपूर्द.

★ परीक्षा मुद्दा: अमिनी — GRSE; ASW-SWC.

पहिला BIMSTEC सागरी सुरक्षा सराव — श्री विजयपुरम

अंदमान व निकोबार कमांड (देशातील एकमेव कार्यरत त्रि-सेवा कमांड) अंतर्गत 30 ऑक्टो.–3 नोव्हें.; BIMSTEC सदस्य — 7 देश (भारत, बांगलादेश, भूतान, म्यानमार, नेपाळ, श्रीलंका, थायलंड).

★ परीक्षा मुद्दा: BIMSTEC सागरी सराव — A&N कमांड (त्रि-सेवा).

‘राहत मित्र’ — भारत–म्यानमार पहिला त्रि-सेवा HADR सराव

चेन्नई येथे 5–6 नोव्हें.; मानवतावादी मदत व आपत्ती निवारण (HADR) सज्जता; भारताच्या ‘नेबरहुड फर्स्ट’ व ‘ॲक्ट ईस्ट’ धोरणाशी सुसंगत.

★ परीक्षा मुद्दा: राहत मित्र — भारत–म्यानमार; चेन्नई.

झटपट उजळणी

मुद्दा	उत्तर
कर्करोग औषधे (NPPA)	137 औषधे; व्यापार नफा 30%; 9 नोव्हें.पासून
बालविवाह (NFHS-6)	20.1% (NFHS-5: 23.3%)
PM-JAY 36 वे राज्य	पश्चिम बंगाल
Semicon 2.0	₹1,27,500 कोटी; 6 स्तंभ
OMSS(D) तांदूळ लक्ष्य	50 LMT
‘अमिनी’	GRSE; ASW-SWC
राहत मित्र	भारत–म्यानमार HADR; चेन्नई
उत्तराखंड पोलीस	प्रेसिडेंट्स कलर — 16 वे दल
महाराष्ट्र सहकार अध्यादेश	₹500 कोटी+ उलाढाल; 5 नामनिर्देशित

संदर्भ

आधार: PIB, ISRO, आकाशवाणी (newsonair), The Hindu, Indian Express, India Today. प्रश्न स्वतंत्रपणे रचलेले आहेत.