चालू घडामोडी – 5 नोव्हेंबर 2026

5 नोव्हेंबर 2026

राष्ट्रीय घडामोडी

केंद्राकडून राज्यांना ₹1,09,019 कोटींचा कर हस्तांतरण हप्ता — 5 दिवस आधी

वित्त मंत्रालयाने नियमित कर हस्तांतरण (tax devolution) हप्ता ₹1,09,019 कोटी 5 नोव्हेंबरलाच दिला (नियोजित तारीख 10 नोव्हें.) — सणासुदीचा काळ व राज्यांचा भांडवली खर्च वाढवण्यासाठी.
सर्वाधिक वाटा — उत्तर प्रदेश, त्यानंतर बिहार; सर्वात कमी — सिक्कीम. हस्तांतरित रक्कम ‘untied’ — राज्ये स्वेच्छेने खर्च करू शकतात.

★ परीक्षा मुद्दा: कर हस्तांतरण — ₹1,09,019 कोटी; UP सर्वाधिक, सिक्कीम सर्वात कमी.

TRAI — उपग्रह संप्रेषण नेटवर्क प्रदाता (SCN) परवाना शिफारशी

दूरसंचार कायदा, 2023 च्या कलम 3(1)(b) अंतर्गत राष्ट्रीय स्तरावर Satellite Communication Network Provider Authorisation — कमाल 20 वर्षे (20 वर्षांपर्यंत नूतनीकरण).
स्पेक्ट्रम प्रशासकीय पद्धतीने (5 वर्षे + 2); डायरेक्ट-टू-डिव्हाइस सेवेला मार्ग; परवाना शुल्क — AGR च्या 8%.

★ परीक्षा मुद्दा: SCN परवाना — दूरसंचार कायदा 2023; 20 वर्षे; AGR 8%.

BIS हॉलमार्किंग — 65 कोटींहून अधिक सोन्याच्या वस्तूंवर HUID

सोन्याचे अनिवार्य हॉलमार्किंग 23 जून 2021 पासून (256 जिल्हे) — आता 392 जिल्हे; 15 ऑक्टो. 2026 पर्यंत 65 कोटींहून अधिक वस्तूंवर 6-अंकी HUID.
चांदीचे हॉलमार्किंग ऐच्छिक; मात्र हॉलमार्क केलेल्या चांदीवर 1 सप्टें. 2025 पासून HUID बंधनकारक. सोन्यासाठी मानक — IS 1417.

★ परीक्षा मुद्दा: हॉलमार्किंग — 23 जून 2021; IS 1417; HUID.

कोळसा व खनिज — 9 वा महत्त्वपूर्ण खनिज लिलाव; खाण मंत्र्यांची 4 थी परिषद (गोवा)

खाण मंत्रालयाची महत्त्वपूर्ण व धोरणात्मक खनिज खाणींच्या ई-लिलावाची 9 वी फेरी — 8 राज्यांतील 20 खाणी (सर्वाधिक छत्तीसगड — 5); अन्वेषण परवाना (Exploration Licence) लिलावाची 3 री फेरी.
खाण मंत्र्यांची 4 थी परिषद — गोवा (5–6 नोव्हें.); केंद्रीय कोळसा व खाण मंत्री जी. किशन रेड्डी.

IMG — ₹1,100 कोटींहून अधिक CPSE मालमत्तांच्या मुद्रीकरणाची शिफारस

सार्वजनिक उपक्रम विभागाच्या सचिवांच्या अध्यक्षतेखालील आंतर-मंत्रालयीन गटाने (IMG) केंद्रीय सार्वजनिक उपक्रमांच्या (CPSE) अतिरिक्त जमीन/इमारतींच्या मुद्रीकरणाची शिफारस केली; व्यवहार सुलभकर्ता — राष्ट्रीय जमीन मुद्रीकरण महामंडळ (NLMC).

AIIMS अवंतीपोरा (J&K) — OPD डिसेंबर 2026 पूर्वी

आरोग्यमंत्री जे. पी. नड्डा यांचा आढावा: OPD डिसेंबर 2026 पूर्वी, IPD जुलै 2027, MBBS वर्ग 2027-28 सत्रापासून; उर्वरित बांधकाम मार्च 2027 पर्यंत.

अंबाला येथे 1857 च्या हुतात्म्यांचे स्मारक

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्या हस्ते अंबाला (हरियाणा) येथे 1857 च्या स्वातंत्र्यसंग्रामातील हुतात्म्यांच्या स्मारकाचे उद्घाटन.

महाराष्ट्र

राज्य मंत्रिमंडळ निर्णय — ‘अभय योजना-2026’, वसतिगृह भत्ता दुप्पट

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखालील बैठकीत 12 निर्णय: प्रलंबित वाहतूक ई-चलान दंडासाठी एकरकमी ‘अभय योजना-2026’.
OBC, VJNT व SBC वसतिगृहांतील विद्यार्थ्यांचा मासिक निर्वाह भत्ता दुप्पट — विभागीय स्तर ₹1,500, जिल्हा स्तर ₹1,300.
नागपूर (दाभा, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ) येथे ₹644.63 कोटींचे आंतरराष्ट्रीय कृषी सुविधा केंद्र; दुष्काळग्रस्त सुमारे 73 लाख शेतकऱ्यांच्या खात्यांत ₹5,000 आगाऊ मदत जमा.

★ परीक्षा मुद्दा: अभय योजना-2026; वसतिगृह भत्ता ₹1,500/₹1,300; नागपूर ₹644.63 कोटी.

TRAI ड्राइव्ह टेस्ट — रत्नागिरी व मुंबई

TRAI ने मुंबई सेवा क्षेत्र व रत्नागिरी जिल्ह्यातील मोबाइल नेटवर्क गुणवत्तेचे स्वतंत्र ड्राइव्ह टेस्ट (IDT) अहवाल प्रसिद्ध केले.

नागपूर — पाणलोट व्यवस्थापन मार्गदर्शक तत्त्वांवर तिसरी राष्ट्रीय सल्लामसलत

ICAR-NBSS&LUP, नागपूर येथे (4–5 नोव्हें.) भूसंसाधन विभाग व राष्ट्रीय पर्जन्याधारित क्षेत्र प्राधिकरणातर्फे; जागतिक बँक सहाय्यित REWARD कार्यक्रम; पुढील टप्पा — WDC-PMKSY 3.0.

ऊर्जा व अर्थव्यवस्था

Bharat RE 2026 समारोप — 15 लाख कोटींची गुंतवणूक

समारोप — उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन; 135 देशांतील 75,000+ अभ्यागत.
मंत्री प्रल्हाद जोशी: नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रात दशकात ₹15 लाख कोटींहून अधिक गुंतवणूक; सौर मॉड्यूल उत्पादन क्षमता 225 GW+ — भारत जगात दुसरा.

PM सूर्य घर उत्कृष्टता पुरस्कार — भारतीय रेल्वे

केंद्रीय मंत्रालयांमध्ये सर्वाधिक इमारतींचे सौरीकरण केल्याबद्दल रेल्वे मंत्रालयाला पुरस्कार — 12,495 इमारती (79%), 351 MW क्षमता.

SRI निधी — 824 MSME मध्ये ₹21,330 कोटी

स्वावलंबी भारत (Self-Reliant India) निधी: 72 ‘डॉटर फंड्स’द्वारे 824 MSME मध्ये ₹21,330 कोटी गुंतवणूक; उद्यम नोंदणी 10 कोटींच्या पुढे (37.6% महिला-मालकीचे) — यशस्विनी अभियान.

VB-G RAM G — चारा व पशुधन पायाभूत सुविधांसाठी 22 कामे

ग्रामीण विकास व पशुसंवर्धन विभागांचा संयुक्त सल्ला: VB-G RAM G कायदा 2025 (1 जुलै 2026 पासून; ग्रामीण कुटुंबाला 125 दिवस रोजगार हमी) अंतर्गत 375 पैकी 22 कामे चारा व पशुधनासाठी; किमान 5% खर्च.

★ परीक्षा मुद्दा: VB-G RAM G — 125 दिवस; 22 चारा/पशुधन कामे.

विज्ञान व अंतराळ

2030 पर्यंत ‘अवकाश कचरामुक्त’ लक्ष्य — Base 1 सुविधा

डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी हैदराबादमध्ये स्टार्टअप Cosmoserve Space च्या Base 1 सुविधेचे उद्घाटन केले (अंतराळ कचरा हटवणे, कक्षेत सर्व्हिसिंग); भारताचे अंतराळ अर्थव्यवस्था ≈9 अब्ज डॉलर, सुमारे 450 अंतराळ स्टार्टअप्स.

तारकागुच्छ UBC 63 — प्रत्यक्षात दोन गुच्छ

गुवाहाटी विद्यापीठ व IIA च्या संशोधकांनी ESA च्या Gaia माहितीवरून दाखवले की खुला तारकागुच्छ UBC 63 हा UBC 63A (≈2.1 कोटी वर्षे) व UBC 63B (≈56.2 कोटी वर्षे) असे दोन गुच्छ आहेत.

संरक्षण

‘प्रलय’ क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी

DRDO ने डॉ. APJ अब्दुल कलाम बेट (ओडिशा) येथून अर्ध-बॅलिस्टिक (quasi-ballistic) ‘प्रलय’ क्षेपणास्त्राची वापरकर्ता मूल्यांकन चाचणी यशस्वी केली — सेवेत समावेश लवकरच.
विकास — RCI (रिसर्च सेंटर इमारत), हैदराबाद; उत्पादन भागीदार — भारत डायनॅमिक्स लि. (BDL).

★ परीक्षा मुद्दा: प्रलय — अर्ध-बॅलिस्टिक; RCI; BDL.

मलबार 2026 — INS सह्याद्री योकोसुकात

INS सह्याद्री योकोसुका (जपान) येथे दाखल; मलबार 2026 — भारत, जपान, अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया यांच्या नौदलांचा सराव.

INS तरकश — मॉरिशस बंदरभेट; IPRD-2026 समारोप

INS तरकशची पोर्ट लुईस (मॉरिशस) भेट — 192 वा आप्रवासी दिवस (2 नोव्हें.) कार्यक्रमात सहभाग; मॉरिशस तटरक्षक दलासोबत EEZ देखरेख.
इंडो-पॅसिफिक रिजनल डायलॉग 2026 चा समारोप — भारताचा सागरी दृष्टिकोन MAHASAGAR.

आंतरराष्ट्रीय

किंबर्ली प्रक्रिया — भारत अध्यक्ष; पूर्ण बैठक नवी दिल्लीत

हिरे व्यापारासंबंधीच्या किंबर्ली प्रक्रियेचे 2026 चे अध्यक्षपद भारताकडे (तिसऱ्यांदा — 2008, 2019 नंतर); लुआंडा (अंगोला) येथे सल्लामसलत.
KP पूर्ण बैठक — भारत मंडपम, 30 नोव्हें.–4 डिसें. 2026; थीम — ‘Confidence, Compliance and Credibility’.

★ परीक्षा मुद्दा: किंबर्ली प्रक्रिया — भारत अध्यक्ष 2026; पूर्ण बैठक भारत मंडपम.

क्रीडा व निकाल

आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी — भारताचे विक्रमी सहावे विजेतेपद

मोहाली येथील अंतिम सामन्यात भारताचा जपानवर 4-1 विजय — स्पर्धेत अपराजित; विक्रमी 6 वे ACT विजेतेपद (गतविजेता म्हणून राखले).
गोल: शिलानंद लाक्रा (अखेरचा आंतरराष्ट्रीय सामना), दिलप्रीत सिंग, जुगराज सिंग इ.; कांस्य — मलेशिया (कोरियावर 5-2). कर्णधार — हरमनप्रीत सिंग, प्रशिक्षक — क्रेग फुल्टन.

★ परीक्षा मुद्दा: ACT — भारत 6 वे विजेतेपद; 4-1 जपान; मोहाली.

आशियाई पॅरा गेम्स 2026 — भारताची विक्रमी 114 पदके

आइची-नागोया (जपान) येथील आशियाई पॅरा गेम्समध्ये भारत — 114 पदके (30 सुवर्ण, 35 रौप्य, 49 कांस्य); 5 जागतिक विक्रम. पंतप्रधानांनी 5 नोव्हें. खेळाडूंचा गौरव केला.

★ परीक्षा मुद्दा: आशियाई पॅरा गेम्स — 114 पदके (30 सुवर्ण).

UPSC — नागरी सेवा मुख्य परीक्षा 2026 व NDA-I 2026 निकाल

UPSC ने नागरी सेवा (मुख्य) परीक्षा 2026 चा निकाल (मुलाखतीसाठी पात्र उमेदवार) व NDA व नौदल अकादमी परीक्षा (I) 2026 चा अंतिम निकाल जाहीर केला.

5 नोव्हेंबर — जागतिक त्सुनामी जागरूकता दिन

संयुक्त राष्ट्र आमसभेने 2015 मध्ये घोषित; भारतात INCOIS, हैदराबाद येथे त्सुनामी पूर्वसूचना केंद्र.

झटपट उजळणी

मुद्दा	उत्तर
कर हस्तांतरण हप्ता	₹1,09,019 कोटी (5 दिवस आधी)
प्रलय	अर्ध-बॅलिस्टिक; RCI हैदराबाद; BDL
मलबार 2026	योकोसुका, जपान; भारत-जपान-अमेरिका-ऑस्ट्रेलिया
ACT 2026 विजेता	भारत (6 वे विजेतेपद) 4-1 जपान
आशियाई पॅरा गेम्स 2026	114 पदके (30 सुवर्ण)
किंबर्ली प्रक्रिया अध्यक्ष 2026	भारत (तिसऱ्यांदा)
अभय योजना-2026	महाराष्ट्र — वाहतूक ई-चलान दंड सवलत
सौर मॉड्यूल क्षमता	225 GW+; जगात दुसरा

संदर्भ

आधार: PIB, ISRO, आकाशवाणी (newsonair), The Hindu, Indian Express, India Today. प्रश्न स्वतंत्रपणे रचलेले आहेत.