चालू घडामोडी – 2 नोव्हेंबर 2026
2 नोव्हेंबर 2026
राष्ट्रीय घडामोडी
सर्वोच्च न्यायालय — दिल्ली-NCR मध्ये दिवाळीत ‘ग्रीन फटाके’ मर्यादित परवानगी
- सर्वोच्च न्यायालयाने (अर्जुन गोपाल वि. भारत सरकार प्रकरण) 7 व 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी दिल्ली-NCR मध्ये फक्त प्रमाणित ग्रीन फटाके फोडण्यास परवानगी दिली.
- वेळ: सकाळी 6–7 व रात्री 8–10; केवळ CSIR-NEERI व PESO प्रमाणित, QR कोड असलेले फटाके; रुग्णालये, शाळा, सायलेंट झोनपासून 300 मीटर परिसरात बंदी; 9 नोव्हेंबरपासून पुन्हा पूर्ण बंदी.
★ परीक्षा मुद्दा: ग्रीन फटाके — CSIR-NEERI/PESO प्रमाणित; 7–8 नोव्हें.; 300 मी. संवेदनशील क्षेत्र.
भगवान बुद्धांचे पवित्र ‘पिप्रहवा’ अवशेष अरुणाचल प्रदेशात
- संस्कृती मंत्रालयातर्फे पिप्रहवा अवशेषांचे प्रदर्शन (31 ऑक्टो.–21 नोव्हें. 2026) — तवांग (1–7 नोव्हें.), बोमडिला (8–13 नोव्हें.), नामसाई गोल्डन पॅगोडा (14–20 नोव्हें.).
- तवांग मठात मुख्यमंत्री पेमा खांडू यांनी स्वागत केले; केंद्रीय संस्कृती मंत्री गजेंद्रसिंह शेखावत उपस्थित. अवशेष राष्ट्रीय संग्रहालय, नवी दिल्ली येथून; पिप्रहवा — उत्तर प्रदेश (प्राचीन कपिलवस्तूशी संबंधित).
★ परीक्षा मुद्दा: पिप्रहवा (उ. प्र.) अवशेष — तवांग, बोमडिला, नामसाई.
FRRO कार्यालयांची संख्या 20 — 2027 पर्यंत प्रत्येक राज्य राजधानीत
- देशातील परदेशी नागरिक प्रादेशिक नोंदणी कार्यालयांची (FRRO) संख्या 20 झाली; गृहमंत्री अमित शाह यांचे निर्देश — 2027 पर्यंत प्रत्येक राज्य राजधानीत FRRO.
- उद्दिष्ट: व्हिसा सेवा सुलभ करणे व सुरक्षा देखरेख; परदेशी नागरिकांसंबंधी कायदा — इमिग्रेशन अँड फॉरेनर्स ॲक्ट, 2025 (चार जुने कायदे एकत्र).
★ परीक्षा मुद्दा: FRRO — 20; 2027 पर्यंत प्रत्येक राज्य राजधानी.
TRAI — दूरसंचार ग्राहक तक्रार निवारण (चौथी सुधारणा) नियम 2026
- TRAI ने Telecom Consumers Complaint Redressal (Fourth Amendment) Regulations, 2026 अधिसूचित केले; अपील करण्याची मुदत 15 दिवसांपर्यंत कमी; तक्रार सहाय्य 24×7; दिव्यांगांसाठी डिजिटल सुलभता; कडक देखरेख यंत्रणा.
★ परीक्षा मुद्दा: TRAI — अपील मुदत 15 दिवस; 24×7 तक्रार केंद्रे.
VB-G RAM G तक्रार निवारण नियम 2026
- ग्रामीण विकास मंत्रालयाने VB-G RAM G योजनेसाठी तक्रार निवारण नियम अधिसूचित केले.
- तक्रारींचे डिजिटल ट्रॅकिंग, तक्रार नोंदणीचे अनेक मार्ग व 15 दिवसांत निवारण बंधनकारक.
★ परीक्षा मुद्दा: VB-G RAM G तक्रार — 15 दिवसांत निवारण.
आदिवासी वैदूंसाठी पहिला राष्ट्रीय प्रशिक्षण कार्यक्रम
- आदिवासी कार्य मंत्रालय व ICMR-NIHR, भुवनेश्वर यांच्यातर्फे कान्हा शांती वनम, हैदराबाद येथे सुमारे 550 आदिवासी वैदूंसाठी पहिला राष्ट्रीय अभिमुखता कार्यक्रम.
- उद्दिष्ट: समुदाय-स्तरावरील आरोग्य सहाय्य बळकट करणे व औपचारिक आरोग्य व्यवस्थेकडे रेफरल सुधारणे.
AIIMS राजकोट येथे प्रगत रेडिओथेरपी सुविधा
- केंद्रीय आरोग्यमंत्री जे. पी. नड्डा यांच्या हस्ते AIIMS राजकोट येथे सुमारे ₹39 कोटींच्या रेडिओथेरपी केंद्राचे उद्घाटन; योजना — PMSSY; सौराष्ट्रातील सुमारे 1.54 कोटी लोकांना लाभ.
महाराष्ट्र
दुष्काळ निवारणासाठी मुख्यमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली उच्चस्तरीय समिती; ₹291.91 कोटी मदत
- 2 नोव्हेंबरच्या शासन निर्णयानुसार मुख्यमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली दुष्काळ निवारणासाठी उच्चस्तरीय समिती; सर्व उपमुख्यमंत्री सह-अध्यक्ष; पाणी फाउंडेशनची ‘वॉटर कप’ स्पर्धा पुन्हा सुरू. (मृद व जलसंधारण मंत्री — संजय राठोड)
- अतिवृष्टी/पूरग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी ₹291.91 कोटी: पीक नुकसान ₹262.70 कोटी (3,09,289 शेतकरी, 6 महसूल विभाग) + शेतजमीन नुकसान ₹29.21 कोटी. मदत व पुनर्वसन मंत्री — मकरंद जाधव पाटील.
★ परीक्षा मुद्दा: दुष्काळ समिती — अध्यक्ष मुख्यमंत्री; पूरग्रस्तांना ₹291.91 कोटी.
‘ॲनिमियामुक्त महाराष्ट्र’ अभियान
- सार्वजनिक आरोग्य विभागाचा शासन निर्णय — 2030 पर्यंत ॲनिमियाचे प्रमाण 50% ने कमी करण्याचे लक्ष्य.
- NFHS-5 नुसार राज्यात प्रजननक्षम वयातील 54% महिला व 57% किशोरवयीन ॲनिमियाग्रस्त; लक्ष्य गट — मुले, किशोर, गर्भवती व स्तनदा माता.
★ परीक्षा मुद्दा: ॲनिमियामुक्त महाराष्ट्र — 2030 पर्यंत 50% घट.
अर्थव्यवस्था, कृषी व मत्स्य
कॅप्टिव्ह व व्यावसायिक कोळसा खाणी — ऑक्टोबरमध्ये 22.03 MT
- ऑक्टोबर 2026 मध्ये कॅप्टिव्ह व व्यावसायिक खाणींचे उत्पादन 22.03 MT — वार्षिक सुमारे 42% वाढ; झारखंडमधील लोहारी खाण सुरू झाल्याने कार्यरत खाणी 87.
कोळसा खाण ‘स्टार रेटिंग’ पुरस्कार — रायपूर
- कोळसा मंत्रालयाचा 2024-25 साठी स्टार रेटिंग पुरस्कार सोहळा रायपूर (छत्तीसगड) येथे; 50 खाणींना पंचतारांकित मानांकन (15 भूमिगत, 35 खुल्या).
खेत बचाओ अभियान — रब्बी 2026
- कालावधी 22 ऑक्टो.–30 नोव्हें. 2026; घोषवाक्य ‘स्वस्थ धरा, समृद्ध किसान’; 34 राज्ये/केंद्रशासित प्रदेश, 50,000 गावे, सुमारे 50 लाख शेतकरी.
- उद्दिष्ट: मृदा आरोग्य, संतुलित खत वापर व हवामान-अनुकूल शेती पद्धती.
★ परीक्षा मुद्दा: खेत बचाओ अभियान — ‘स्वस्थ धरा, समृद्ध किसान’; 50 लाख शेतकरी.
सोरेंग (सिक्कीम) — देशातील पहिला सेंद्रिय मत्स्य क्लस्टर
- PMMSY अंतर्गत अधिसूचित भारतातील पहिला सेंद्रिय मत्स्यपालन क्लस्टर — सोरेंग जिल्हा, सिक्कीम; भर: अमूर कार्प, भारतीय प्रमुख कार्प, ट्राउट.
- केंद्रीय मंत्री राजीव रंजन सिंह (ललन सिंह) यांनी ईशान्य भारतासाठी सेंद्रिय मत्स्य प्रमाणन SOP जारी केली; ₹375 लाखांचे प्रकल्प; ITBP सोबत रेनबो ट्राउट खरेदीचा सामंजस्य करार.
★ परीक्षा मुद्दा: पहिला सेंद्रिय मत्स्य क्लस्टर — सोरेंग (सिक्कीम).
पहिली आंतरराष्ट्रीय मका परिषद 2026 — हैदराबाद
- हैदराबाद येथे पहिली आंतरराष्ट्रीय मका परिषद; भारताचे मका उत्पादन 75 दशलक्ष टन पर्यंत नेण्याचे लक्ष्य; भर — शेतकरी-केंद्रित संशोधन, बियाणे व्यवस्था, प्रगत प्रजनन (अन्न, पशुखाद्य, चारा, इंधन).
ऊर्जा, पर्यावरण, विज्ञान
पंतप्रधानांच्या हस्ते Bharat RE 2026 चे उद्घाटन — आणखी 500 GW चे लक्ष्य
- भारत मंडपम येथे उद्घाटन; भारताने COP-26 मध्ये 2030 पर्यंत 500 GW बिगर-जीवाश्म क्षमतेचे वचन दिले — आतापर्यंत सुमारे 300 GW साध्य.
- पॅरिस वचनानुसार स्थापित क्षमतेपैकी निम्मी बिगर-जीवाश्म — हे लक्ष्य 2025 मध्येच (5 वर्षे आधी) पूर्ण. पुढील 10–11 वर्षांत आणखी 500 GW जोडण्याची घोषणा.
★ परीक्षा मुद्दा: ≈300 GW साध्य; पॅरिस 50% लक्ष्य 2025 मध्ये; पुढे आणखी 500 GW.
लडाख — पुगा व्हॅलीत भारतातील पहिल्या भू-औष्णिक विहिरी
- PIB पार्श्वभूमी टिपणानुसार लडाखच्या पुगा व्हॅलीत भारतातील पहिल्या दोन भू-औष्णिक (Geothermal) विहिरी कार्यान्वित; देशाची सैद्धांतिक क्षमता ≈10.6 GW; राष्ट्रीय भू-औष्णिक ऊर्जा धोरण (2025).
किश्तवाड (J&K) येथे नवी भूकंप वेधशाळा
- केंद्रीय मंत्री डॉ. जितेंद्र सिंह यांच्या हस्ते किश्तवाड येथे भूकंपमापन वेधशाळा — J&K मधील चौथी; वास्तविक-वेळ माहिती राष्ट्रीय भूकंपशास्त्र केंद्र (NCS), नवी दिल्ली कडे.
ULX-8 — 24 वर्षांच्या X-ray माहितीचा अभ्यास
- भारतीय खगोलभौतिकी संस्था (IIA), बेंगळुरू च्या पथकाने NGC 4490 आकाशगंगेतील ULX-8 या अतितेजस्वी X-ray स्रोताचा 2000–2024 मधील माहितीवरून अभ्यास केला — हा स्रोत एडिंग्टन मर्यादेच्या जवळ/पलीकडे कार्यरत कृष्णविवर प्रणाली.
संरक्षण
नौदलासाठी 8 ‘नेक्स्ट जनरेशन कॉर्व्हेट’ — ₹53,866.50 कोटींचे करार
- संरक्षण मंत्रालयाचे GRSE (5 जहाजे) व गोवा शिपयार्ड लि. (3 जहाजे) सोबत करार; स्थळ — कर्तव्य भवन-2, नवी दिल्ली; संरक्षण सचिव राजेश कुमार सिंह उपस्थित.
- पहिलाच प्रकल्प ज्यात जहाजांचे डिझाइन भारतीय नौदलाने स्वतः केले व स्पर्धात्मक प्रक्रियेतून निवडलेल्या संरक्षण PSU बांधणी करणार; सुमारे 72 लाख मनुष्य-दिवस रोजगार (शिपयार्ड).
★ परीक्षा मुद्दा: NGC — GRSE 5 + GSL 3; नौदलाचे स्वदेशी डिझाइन.
INS सुदर्शिनी — ‘लोकायन 26’ मोहीम पूर्ण
- नौदलाचे शिडाचे प्रशिक्षण जहाज INS सुदर्शिनी 10 महिन्यांच्या ‘लोकायन 26’ सागरी मोहिमेनंतर कोची येथे परतले (2 नोव्हें.).
- प्रवास 22,000+ सागरी मैल; 11 देशांत 17 बंदरभेटी; दोन वेळा अटलांटिक पार; मोहीम सुरुवात — 20 जानेवारी 2026, कोची.
★ परीक्षा मुद्दा: लोकायन 26 — INS सुदर्शिनी; 22,000+ सागरी मैल; 11 देश.
आंतरराष्ट्रीय
भारत–EU व्यापार चर्चा — वाणिज्य सचिव ब्रुसेल्समध्ये
- वाणिज्य सचिव राजेश अग्रवाल यांची ब्रुसेल्स येथे युरोपियन कमिशनच्या अधिकाऱ्यांशी चर्चा — बाजारपेठ प्रवेश, पुरवठा साखळी, सीमाशुल्क सहकार्य व भारत–EU मुक्त व्यापार करार (FTA) अंमलबजावणीची तयारी.
क्रीडा
आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी — भारताचा दक्षिण कोरियावर 8-0 विजय
- जालंधर येथील अखेरच्या साखळी सामन्यात भारताचा दक्षिण कोरियावर 8-0 विजय; दिलप्रीत सिंग — 2 गोल.
- बाद फेरीचे सामने मोहाली येथे; उपांत्य फेरीत पुन्हा भारत वि. दक्षिण कोरिया.
युवा ऑलिम्पिक (डकार 2026) — भारताला दोन ऐतिहासिक पदके
- जलतरणपटू धिनिधी देसिंघू — महिला 100 मी. फ्रीस्टाइल कांस्य (56.27 से.) — युवा ऑलिम्पिक जलतरणात भारताचे पहिले पदक.
- ज्युडोपटू खुशबू रजकभाई — महिला 63 किलो रौप्य; युवा ऑलिम्पिकमध्ये पदक जिंकणारी भारताची दुसरी ज्युडोपटू. स्पर्धा स्थळ — डकार (सेनेगल).
★ परीक्षा मुद्दा: धिनिधी देसिंघू — जलतरणात पहिले YOG पदक; खुशबू — ज्युडो रौप्य.
किमी अँटोनेली — सर्वात तरुण फॉर्म्युला-1 विश्वविजेता
- मर्सिडीजचा किमी अँटोनेली (इटली) मेक्सिको सिटी ग्रां प्री मध्ये तिसऱ्या स्थानासह F1 विश्वविजेता (1 नोव्हें., स्थानिक वेळ) — वय 20 वर्षे 68 दिवस; सेबॅस्टियन व्हेटेलचा विक्रम मोडला.
- अल्बर्टो अस्कारी (1953) नंतर पहिला इटालियन F1 विजेता; शर्यत विजेता — मॅक्स व्हर्स्टापेन.
झटपट उजळणी
| मुद्दा | उत्तर |
|---|---|
| NGC कॉर्व्हेट करार | ₹53,866.50 कोटी; GRSE 5 + GSL 3 |
| पहिला सेंद्रिय मत्स्य क्लस्टर | सोरेंग, सिक्कीम (PMMSY) |
| ग्रीन फटाके परवानगी (दिल्ली-NCR) | 7–8 नोव्हें.; सकाळी 6–7, रात्री 8–10 |
| ‘लोकायन 26’ | INS सुदर्शिनी; 22,000+ सागरी मैल |
| FRRO संख्या / लक्ष्य | 20 / 2027 पर्यंत प्रत्येक राज्य राजधानी |
| नवे RE लक्ष्य | पुढील 10–11 वर्षांत आणखी 500 GW |
| ॲनिमियामुक्त महाराष्ट्र | 2030 पर्यंत 50% घट |
| सर्वात तरुण F1 विजेता | किमी अँटोनेली (20 वर्षे 68 दिवस) |
संदर्भ
आधार: PIB, ISRO, आकाशवाणी (newsonair), The Hindu, Indian Express, India Today. प्रश्न स्वतंत्रपणे रचलेले आहेत.
- https://app.ipib.in/feed?date=2026-11-02
- https://gk24.in/daily-current-affairs/2-november-2026/
- https://www.newindianexpress.com/sport/sports-news/2026/Nov/02/judoka-khushbu-swimmer-dhinidhi-win-historic-medals-for-india-at-youth-olympics
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Supreme_Court_of_India_01.jpg
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tawang_Monastery,_Arunachal_Pradesh.jpg
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Soreng_in_Sikkim_(India
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Maize_crop_in_rural_India.jpg
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Narendra_Modi_Portrait_2026.jpg
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:GRSE_Built_INS_Himgiri_and_INS_Androth.jpg
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:INS_Sudarshini_(A77
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kimi_Antonelli_at_the_Melbourne_Walk_during_the_2026_Australian_Grand_Prix_(028A7923